Businessman TOday
Projektowanie kreacji MODY a PRAWA autorskie Projektowanie kreacji MODY a PRAWA autorskie
„Mistrz nas wszystkich” nazywany przez Christiana Diora –  Cristòbal Balenciaga eizaguirre wybitny Couturier zwykł mawiać „Projektant mody musi być architektem designu, rzeźbiarzem formy, malarzem... Projektowanie kreacji MODY a PRAWA autorskie

„Mistrz nas wszystkich” nazywany przez Christiana Diora –  Cristòbal Balenciaga eizaguirre wybitny Couturier zwykł mawiać „Projektant mody musi być architektem designu, rzeźbiarzem formy, malarzem koloru, muzykiem harmonii i filozofem powściągliwości” (Aga Jaroszewska, inspirujące cytaty modowo – biznesowe, Fashion Biznes 21.08.2015r. (w:) fashionbiznes.pl)
Projektowanie ubioru jest sztuką, która wymaga od twórcy nie tylko kunsztu, oryginalności, ale i też stworzenia przez niego dzieła, które nie będzie naruszać m.in. praw autorskich innych twórców, znaku towarowego czy zasad uczciwej konkurencji.
Definicję utworu w znaczeniu prawa autorskiego zawiera art. 1 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. u. 1994, nr 24, poz. 83 ze zm.) zwana dalej „pr.aut”, wg, którego przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i wyrażenia.

Sąd najwyższy w wyroku z 5 lipca 2002r. iii CKn 1096/00, dokonując wykładni art. 1 ust 1 pr.aut., zauważył, iż utworem jest kreacyjny, subiektywnie nowy, oryginalny wytwór intelektu wywołany niepowtarzalną osobowością twórcy, który – wykonany przez kogoś innego – wyglądałby inaczej.

Ochroną prawa autorskiego objęty może być wyłącznie sposób wyrażania. nie są objęte ochroną m.in. odkrycia, idee, procedury i metody (por. art. 1 ust. 21 pr.aut.).
Szczególnym problemem dotyczącym ochrony praw własności przemysłowej w branży odzieżowej jest rozróżnienie nielegalnych form kopiowania projektów i produktów oraz legalnych form tworzenia własnych wzorów na podstawie inspiracji projektami innych twórców (por. Agnieszka orłowska, ile ochrony dla ślubnej kreacji, Rzeczpospolita, 04.02.2013r.). Przykładem nielegalnych form kopiowania może być „stworzenie” na wzór z kolekcji kreatora mody identycznej np. sukienki, garnituru przez innego projektanta.

Inspiracja innym utworem jest to tworzenie produktów podobnych do oryginalnych, jednak oznaczenie ich w taki sposób, aby klient był w pełni świadomy, że nie kupuje produktu np. znanego projektanta (Agnieszka orłowska, ile ochrony dla ślubnej kreacji, Rzeczypospolita, 04.02.2013r.). oczywiście trzeba mieć na uwadze, że granica miedzy plagiatem, a inspiracją może niejednokrotnie zacierać się. Agnieszka Wiercińska – Krużewska tłumacząc kwestie prawa autorskiego w modzie zauważyła również, że „projekty modowe  największych projektantów to w wielu przypadkach tzw. dzieła inspirowane – nowatorski fason tworzony jest przez nich często wskutek inspiracji czerpanej z najróżniejszych źródeł (sztuki ludowej, postaci filmowych, motywów roślinnych lecz również innych utworów np. malarstwa lub projektów haute couture minionych dekad. inspiracja jest w świecie mody zjawiskiem powszechnym i nie odbiera tak stworzonym projektom charakteru oryginalności (podobieństwo projektu pierwotnego i projektu inspirowanego projektem pierwotnym jest w tym wypadku ledwie dostrzegalna” (Agnieszka Wiercińska – Krużewska (w:) Kalina Mróz, Kopia czy inspiracja? –  Fashion Post, fashionpost.pl>Moda>newsy).

Projektanci niejednokrotnie wykorzystują dzieła sztuki w modzie. yves Saint Laurent stworzył kolekcję inspirowaną abstrakcjami Pieta Mondriana, suknie elsy Schiaparelli były ozdabiane przez samego Salvadora Dalego (por. Michał Zaczyński, od krawca do artysty, Sztuka wkracza w świat mody, 12.09.2015, lite.forbes.pl).
Inspiracja innym utworem jest to tworzenie produktów podobnych do oryginalnych, jednak oznaczenie ich w taki sposób, aby klient był w pełni świadomy, że nie kupuje produktu np. znanego projektanta.

Stąd też rodzi się pytanie – czy projektanci mody mogą swobodnie wykorzystywać na swoich kreacjach dzieła sztuki innych twórców (por. Magdalena Miernik, Prawo autorskie w modzie: Dzieła sztuki na projektach modowych, 13.10.2014r. Lookreatywni.pl/kategorie/dziełasztuki-na światowych-wybiegach).

Odpowiedź na powyższe zagadnienie jest twierdząca „jeśli tylko czas ochrony praw autorskich do tych dzieł upłynął i przeszły one do tzw. domeny publicznej” (ibidem).
W świetle art. 36 pkt 1 pr.aut. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie (prawie autorskim – przyp. J.D.) autorskie prawa majątkowe gasną z upływem lat siedemdziesięciu od śmierci twórcy, a do utworów współautorskich – od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych. osobiste prawa autorskie są chronione w sposób nieograniczony w czasie (por. art. 16 pr.aut.).

Krzysztof Sadecki